การตรวจภูมิแพ้ทางผิวหนัง (Skin Prick Test)
การทดสอบภูมิแพ้แบบ skin prick test สำหรับภูมิแพ้จมูกและไซนัสเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางคลินิก
ตรวจทานทางการแพทย์โดยแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก
- ผู้เขียน:
- นพ. พจน์ ภิญโญพรพาณิชย์ — แพทย์เฉพาะทางโสต ศอ นาสิกวิทยา · วุฒิบัตรผู้เชี่ยวชาญ สาขาโสต ศอ นาสิกวิทยา
- แพทย์ผู้ตรวจทานเนื้อหา:
- นพ. พจน์ ภิญโญพรพาณิชย์ — แพทย์เฉพาะทางโสต ศอ นาสิกวิทยา · วุฒิบัตรผู้เชี่ยวชาญ สาขาโสต ศอ นาสิกวิทยา
- วันที่ตรวจทาน:
- อัปเดตล่าสุด:
- เวลาอ่านโดยประมาณ: 5 นาที
ภาพรวม
Skin prick test คืออะไร
Skin prick test (SPT) เป็นการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังโดยวางสารก่อภูมิแพ้เล็กน้อยบนผิวหนังแล้วเจาะเบา ๆ หากแพ้ จะมีการบวมแดงเล็กน้อยภายใน 15–20 นาที การทดสอบช่วยระบุสิ่งก่อภูมิแพ้ที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการคัดจมูก จาม น้ำมูก หรือไซนัส ใช้ประกอบการซักประวัติและการตรวจ ไม่ใช่การวินิจฉัยเพียงอย่างเดียว ไม่ใช่ทุกคนที่มีคัดจมูกต้องทำ SPT แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ระยะเวลา และความเหมาะสม ผลตรวจช่วยวางแผนการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและการรักษา
ข้อบ่งชี้
เมื่อใดอาจต้องทดสอบภูมิแพ้
การทดสอบอาจพิจารณาเมื่ออาการจมูกหรือไซนัสสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับภูมิแพ้
คัดจมูกหรือจามเรื้อรัง
อาการคัดจมูก จาม น้ำมูกเรื้อรังที่กระทบการนอนหรือชีวิตประจำวัน
สงสัยสิ่งกระตุ้นที่ระบุได้
อาการเป็นเฉพาะช่วงหรือสถานที่ เช่น ฝุ่น สัตว์เลี้ยง ละอองเกสร
ไซนัสอักเสบซ้ำ
ไซนัสอักเสบซ้ำหรือความดันที่ใบหน้าเรื้อรัง และสงสัยภูมิแพ้เป็นปัจจัยร่วม
อาการไม่ดีขึ้นด้วยยาทั่วไป
ใช้ยาแล้วแต่อาการยังไม่ควบคุมได้ดี ต้องการประเมินเพิ่มเติม
วางแผนการรักษาเฉพาะ
แพทย์แนะนำให้ประเมินภูมิแพ้ก่อนเริ่มการรักษาเฉพาะ เช่น immunotherapy
ไม่ใช่ทุกอาการคัดจมูก
คัดจมูกมีสาเหตุอื่นได้ เช่น โครงสร้างจมูก ไซนัส หรือยา แพทย์จะแยกก่อนทดสอบ
การเตรียมตัว
ก่อนมาทดสอบ
การเตรียมตัวช่วยให้ผลทดสอบน่าเชื่อถือและปลอดภัย
แจ้งแพทย์ยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาแก้แพ้ บางชนิดอาจต้องหยุดชั่วคราวตามที่แพทย์แนะนำ
แจ้งประวัติแพ้ยา โรคผิวหนัง หรือภาวะหายใจลำบากรุนแรง
โดยทั่วไปไม่ต้องอดอาหารสำหรับ skin prick test
ควรนัดหมายล่วงหน้า และมาตามเวลาที่กำหนด
เด็กอาจต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับอายุและความร่วมมือ
หากมีอาการแพ้รุนแรงในวันนัด แจ้งคลินิกก่อนมา
ขั้นตอน
การทดสอบทำอย่างไร
ขั้นตอนมักใช้เวลาประมาณ 30–60 นาที รวมการซักประวัติและอ่านผล
การประเมินก่อนทดสอบ
ซักประวัติอาการ สิ่งกระตุ้น ยาที่ใช้ และตรวจหู คอ จมูก แพทย์อธิบายขั้นตอนและข้อจำกัดของ SPT
เตรียมผิวหนัง
ทดสอบบนแขนหรือหลัง ทำความสะอาดบริเวณผิวหนังก่อนวาง allergen
วาง allergen และเจาะเบา
วางสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิด แล้วเจาะเบา ๆ ผ่านผิวหนัง ชุดทดสอบขึ้นอยู่กับประวัติและอาการ
อ่านผล
อ่านผลภายใน 15–20 นาที บันทึกการบวมแดงและเปรียบเทียบกับค่าควบคุม
สรุปและวางแผน
แพทย์อธิบายผลที่เป็นบวก ความหมายร่วมกับอาการ และแนวทางหลีกเลี่ยงหรือการรักษา
ผลลัพธ์และการฟื้นตัว
ผลประโยชน์ ความเสี่ยง และหลังทดสอบ
SPT ให้ข้อมูลที่ช่วยวางแผนการดูแล แต่มีข้อจำกัด
ผลประโยชน์: ช่วยระบุ allergen ที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการจมูกและไซนัส
ข้อจำกัด: ผลบวกหมายถึงการไวต่อสาร ไม่ได้หมายความว่าต้องแพ้รุนแรงเสมอไป แพทย์ตีความร่วมกับอาการ
ความเสี่ยงที่พบได้: คันหรือบวมแดงเล็กน้อยบริเวณทดสอบ มักหายเองภายใน 1–2 ชั่วโมง
ความเสี่ยงที่พบได้ไม่บ่อย: ปฏิกิริยาแพ้รุนแรง (anaphylaxis) หายาก คลินิกเตรียมการดูแลตามมาตรฐาน
หลังทดสอบ: หลีกเลี่ยงการเกา สามารถกลับกิจวัตรปกติได้ทันที
ไม่ใช่ทุกผลบวกที่ต้องหลีกเลี่ยงอย่างเข้มงวด — ขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์กับอาการ
การติดตาม: นัดกลับหรือติดตามอาการตามแผนการรักษาที่แพทย์แนะนำ
คำถามที่พบบ่อย
ข้อมูลที่ผู้ป่วยมักถาม
Skin prick test เจ็บหรือไม่
รู้สึกเจ็บเล็กน้อยเหมือนถูกย่องมด ไม่ใช่การฉีดเข็มลำ ใช้เวลาอ่านผลประมาณ 15–20 นาที
ต้องงดยาแก้แพ้ก่อนทดสอบหรือไม่
ยาบางชนิดอาจทำให้ผลทดสอบไม่ชัด แพทย์จะแจ้งว่าควรหยุดยาใดและนานเท่าไหร่ก่อนทดสอบ
ทดสอบได้ตอนมีอาการแพ้หรือไม่
โดยทั่วไปทำได้ แต่ควรแจ้งอาการปัจจุบันและยาที่ใช้ แพทย์จะประเมินความเหมาะสม
เด็กทำ skin prick test ได้หรือไม่
ได้ในบางวัยเมื่อมีข้อบ่งชี้ แพทย์จะประเมินและอธิบายให้ผู้ปกครองเข้าใจ
ผลบวกหมายความว่าอย่างไร
หมายความว่ามี IgE ต่อ allergen นั้น แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องแพ้รุนแรงเสมอไป แพทย์จะตีความร่วมกับอาการ
ต้องนัดหมายล่วงหน้าหรือไม่
แนะนำให้นัดหมายล่วงหน้า และเตรียมตามคำแนะนำเรื่องยาที่อาจต้องหยุด
แหล่งอ้างอิง
เอกสารและแนวทางที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลด้านล่างอ้างอิงแนวทางและแหล่งความรู้ที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล เพื่อประกอบการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะรายบุคคล
ข้อมูลหัตถการและการเตรียมตัวสำหรับผู้ป่วย
AAO-HNS / ENThealth
ดูแหล่งอ้างอิง (AAO-HNS / ENThealth)แนวทางและแหล่งความรู้สำหรับผู้ป่วยด้านโสต ศอ นาสิก
American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS)
ดูแหล่งอ้างอิง (American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS))ข้อมูลสุขภาพหู คอ จมูกสำหรับประชาชน
ENThealth (AAO-HNS Foundation)
ดูแหล่งอ้างอิง (ENThealth (AAO-HNS Foundation))
ข้อมูลเพื่อการศึกษา
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือทดแทนการรักษาโดยแพทย์ผู้มีคุณวุฒิ หากมีอาการที่น่ากังวล โปรดปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก
ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง
อ่านเพิ่มเติม
หัวข้อที่เกี่ยวข้องภายในคลินิก เพื่อช่วยทำความเข้าใจโรค บริการ และหัตถการ
ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก
หากมีอาการคัดจมูกหรือจามเรื้อรังและสนใจการทดสอบภูมิแพ้ สามารถนัดหมายเพื่อรับคำแนะนำ